Ngày 6/10, bên ngoài sân đấu giải WTT Grand Smash Trung Quốc, một số khán giả vì bất mãn với cách sắp xếp đội hình đã liên tục la ó, chửi bới. Huấn luyện viên đội tuyển bóng bàn Trung Quốc Vương Hạo đã quay video làm bằng chứng ngay tại chỗ và báo cảnh sát.
Ngày 7/10, Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc lên tiếng trực tiếp, cho biết sẽ thúc đẩy xây dựng chế độ danh sách cấm vào sân; ngay sau đó, ngày 8/10, Tổng cục Thể dục Thể thao Quốc gia ra văn bản chỉ rõ: đừng để "văn hóa fandom" lệch lạc đầu độc trẻ vị thành niên.
Sáng 10/10, Phân cục Thạch Cảnh Sơn thuộc Cục Công an thành phố Bắc Kinh ra thông báo tình hình vụ việc: ba người bị tạm giữ hành chính, trong đó hai người 19 tuổi, một người mới chỉ 16 tuổi.
Một vụ xung đột trên sân đấu đã kéo theo phản ứng dây chuyền từ lĩnh vực thể thao đến giáo dục, điều này đáng để toàn xã hội suy ngẫm sâu sắc.
Thắng thua vốn là chuyện bình thường trong thể thao thi đấu, việc huấn luyện viên sắp xếp đội hình có những cân nhắc chuyên môn. Khán giả có thể nghi ngờ, có thể thảo luận, nhưng phê bình không có nghĩa là công kích cá nhân, bày tỏ cảm xúc không có nghĩa là tùy tiện lăng mạ.
Việc thể thao bị "fandom hóa" không chỉ là vấn đề từ một phía người hâm mộ, bản thân quá trình thương mại hóa thể thao cũng đang thúc đẩy xu hướng này. Vận động viên bị đóng gói thành những thương hiệu thương mại, trọng tâm chú ý dần chuyển từ trình độ thi đấu của vận động viên sang sở thích đối với hình tượng nhân vật. Nếu dùng tiêu chuẩn của ngành thần tượng để đòi hỏi vận động viên và huấn luyện viên, thì bản thân điều đó đã là một sự lệch chỗ.
Phàn Chấn Đông từng cảm thán rằng ngày nay vận động viên ngoài việc phải đối đầu với đối thủ trên sân còn phải gánh chịu áp lực dư luận bên ngoài. Một khi chiến thuật thất bại, những lời chỉ trích ồ ạt ập đến, nỗi sợ hãi ấy thậm chí có thể khiến các vận động viên trẻ e sợ việc bước lên sân đấu.
Sự việc lần này đã chạm tới giới hạn pháp luật. Điều 28 Luật Xử phạt quản lý trị an nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định rõ: hành vi gây rối trật tự các hoạt động quần chúng quy mô lớn như thể thao, văn hóa sẽ bị cảnh cáo hoặc phạt tiền dưới 500 nhân dân tệ; trường hợp nghiêm trọng sẽ bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày, có thể phạt thêm tiền dưới 1.000 nhân dân tệ, trong đó "vây công trọng tài, vận động viên hoặc nhân viên khác" là một tình tiết được nêu rõ.
Nhưng nhiều người thắc mắc: rõ ràng luật đã quy định, tại sao những vụ gây rối của fandom đôi khi trông như "không quản nổi"?
Các vụ gây rối ngoài đời thực của fandom thường là hành vi tập thể với hàng trăm người tụ tập. Cảnh sát muốn xác định trách nhiệm của một người thì phải xác định được câu nào là do ai hô, câu nào thuộc về lời lẽ xúc phạm, vây công. Nhưng một đám đông la hét nối tiếp nhau, lẫn lộn giữa khẩu hiệu, than phiền và chửi bới, khi bị hỏi, các thanh thiếu niên tại chỗ rất dễ chối cãi. Đây không phải là cảnh sát không làm tròn trách nhiệm, mà là giữa công cụ pháp luật và bối cảnh thực tế tồn tại một sự lệch pha mang tính cấu trúc một cách khách quan.
Ảo tưởng "pháp luật không trách số đông" chính là nảy sinh từ khe hở này, không ít thanh thiếu niên mang tâm lý ấy, cho rằng ai cũng đang hô, mình hùa theo cũng chẳng sao.
Nhưng thông báo của cảnh sát lần này đã đưa ra câu trả lời rõ ràng: pháp luật sẽ không vì bị đám đông lôi kéo mà miễn trừ trách nhiệm cá nhân, tuổi trẻ cũng không phải là tấm khiên để muốn làm gì thì làm.
Vì sao thanh thiếu niên dễ rơi vào cái bẫy fandom lệch lạc?
Thanh thiếu niên ở tuổi dậy thì khao khát được nhìn thấy, theo đuổi cảm giác mình là người lớn, và fandom vừa hay mang lại một thứ cảm giác quyền lực hư ảo: có thể điều khiển bình luận, có thể bảo vệ tuyển thủ mình ủng hộ, tìm được cảm giác thuộc về trong tập thể. Thêm vào đó là hiệu ứng đám đông, khi những người xung quanh đều đang phẫn nộ chỉ trích, cá nhân rất dễ bị cảm xúc tập thể cuốn theo. Người trưởng thành sau cơn bốc đồng vẫn còn khả năng nhìn lại và tự kiểm điểm, nhưng thanh thiếu niên khi tam quan (thế giới quan, nhân sinh quan, giá trị quan) vẫn đang hình thành lại rất dễ coi sự cực đoan của tập thể là lẽ đương nhiên: ai cũng đang công kích, vậy chửi người là hợp lý.
Ngâm mình lâu dài trong môi trường như vậy sẽ bóp méo khả năng phán đoán giá trị của thanh thiếu niên, hình thành lối tư duy nhị nguyên "không đen thì trắng". Một số thanh thiếu niên lầm tưởng rằng trong "giới" chỉ có "người mình" và "kẻ thù", không thể dung nạp ý kiến khác biệt. Trong cuộc sống, chỉ một quan điểm khác của bạn học hay thầy cô cũng bị hiểu là nhắm vào mình. Nguy hiểm hơn, giới hạn liên tục bị lùi lại, lấy cớ "tôi làm vậy vì yêu thích" để hợp lý hóa những hành vi vượt giới hạn như chửi bới, bạo lực mạng, nhầm tưởng tình yêu là lý do để phá vỡ quy tắc, điều này có thể gây tổn hại chí mạng đối với giá trị quan của thanh thiếu niên.
Việc Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc đề xuất xây dựng danh sách cấm vào sân, cảnh sát xử phạt tạm giữ hành chính theo pháp luật đều là cần thiết. Nhưng xử phạt chỉ là sửa sai sau sự việc, liều thuốc giải thực sự vẫn nằm ở việc gia đình, nhà trường và các nền tảng cùng chung sức, bảo vệ sự trưởng thành lành mạnh của thanh thiếu niên.
Gia đình là lớp học đầu tiên. Trước việc con cái sùng bái thần tượng thể thao, cha mẹ có thể trước hết lắng nghe vì sao con thích vận động viên này, chấp nhận sự ngưỡng mộ của con, sau đó cùng con đặt ra giới hạn, xây dựng quy tắc; đối với nhà trường, điều cần bổ sung là bài học về năng lực truyền thông, giúp trẻ hiểu thuật toán, "buồng kén thông tin" là gì, hướng dẫn trẻ tư duy độc lập, thoát khỏi chiếc lồng tư duy "không đen thì trắng"; về phía các nền tảng, cũng cần lấp đầy lỗ hổng, tối ưu cơ chế nhận diện và bảo vệ trẻ vị thành niên, tự động kích hoạt chế độ bảo vệ đối với các tài khoản nghi là của trẻ vị thành niên, cắt đứt mảnh đất lan truyền của những phát ngôn cực đoan.
Điều thể thao lẽ ra phải dạy cho thanh thiếu niên là tinh thần phấn đấu, sự bền bỉ, là thản nhiên chấp nhận thắng thua, là biết tôn trọng đối thủ, tôn trọng huấn luyện viên, là sự bao dung "tìm điểm chung, gác lại khác biệt". Chúng ta không phản đối thanh thiếu niên yêu thích các vận động viên, nhưng cần phân biệt rõ: tình yêu là reo hò cổ vũ cho sự phấn đấu trên sân, chứ không phải đứng dưới khán đài gieo rắc thù hận.
Thản nhiên trước thắng thua, lý trí và bao dung, giữ lòng thiện ý, đó mới là ý nghĩa mà tinh thần thể thao cần truyền lại cho thanh thiếu niên.